تحلیل تجربی فرضیه بازار کارآمد در بازار سرمایه ایران: واکاوی خلاف قاعده های رفتاری

نویسندگان

1 گروه مدیریت، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

2 گروه مدیریت، واحد دهاقان، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

3 گروه مدیریت، دانشکده مهندسی صنایع و مدیریت، دانشگاه صنعتی شاهرود، شاهرود، ایران.

doi
JABM.3.2.15564.3515415113
چکیده

هدف این پژوهش تحلیل تجربی فرضیه بازار کارآمد در بازار سرمایه ایران: واکاوی خلاف قاعده های رفتاری است، این پژوهش کاربردی و با روش کمی انجام شده است. اطلاعات این پژوهش بر پایه جمع‌آوری داده‌های ثانویه از بازار بورس تهران، شامل داده‌های پانل دیتا از ۱۱۲ شرکت در بازه ۱۰ ساله 1393-1402 گرد آوری شده است. روش نمونه‌گیری این پژوهش غیرتصادفی و مبتنی بر معیارهای پایداری مالی شرکت، وجود داده‌های کامل قیمت و بازده، و نمایندگی از بخش‌های مختلف بازار است. برای تجزیه و تحلیل داده ها ابتدا متغیرهای مورد بررسی در بازه زمانی مورد مطالعه توصیف شد، در ادامه با استفاده از مدل‌سازی با شبکه عصبی پرسپترون چندلایه (MLP) و بهینه‌سازی با الگوریتم چرخه آب (WCA) داده های بدست آمده تحلیل شد. مطابق نتایج میانگین قیمت بسته شدن (۶۵,۳۵۱ تومان) و بازده روزانه (۰.۰۴۹۵٪، معادل رشد سالیانه حدود ۱۲.۸٪) نشان‌دهنده رشد پایدار بازار است، در حالی که انحراف معیار بالای قیمت‌ها (۴۷,۷۲۸) و دامنه بازده (-۴.۱۵٪ تا ۴.۸۵٪) تنوع و نوسانات بازار را تأیید می‌کند. حجم معاملات با میانگین ۲.۵۴ میلیون و اندیکاتورهای فنی مانند RSI (میانگین ۵۲.۷۴) و Volatility (۰.۹۸۳۱) نشان‌دهنده فعالیت بالای سرمایه‌گذاران و تأثیر رفتار آن‌ها بر تغییرات ارزش سهام است. متغیرهای تقویمی مانند January_Effect (۸.۳٪ وقوع) زمینه را برای بررسی ناهنجاری‌های رفتاری فراهم می‌کنند. وجود نوسانات و الگوهای بالقوه در RSI (چارک سوم ۶۴.۶۸) و مومنتوم (دامنه -۹.۷۸٪ تا ۱۱.۱۴٪) نشان می‌دهد که بازار ممکن است کاملاً تصادفی (EMH) نباشد و الگوهای تطبیقی (AMH) را پشتیبانی کند. متغیرهای بنیادی مانند P/E (میانگین ۱۲.۴) و Book_to_Market (۱.۰۰۲) تنوع شرکت‌ها را نشان می‌دهند، که برای طبقه‌بندی رفتار بازده (سوال دوم) و پیشنهاد استراتژی‌های سرمایه‌گذاری حیاتی است.