فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسکوکات بخشی از آثار فرهنگی و تاریخی داده های مختلف از قبیل باستان شناسی، اجتماعی و فرهنگی را در خود جای داده اند. در سال 1395 در طی حفر چاه در باغی به مجاورت یک دامداری در بسطام استان سمنان، تعدادی سکه ی فلزی کشف شد. باتوجه به اهمیتی که شهر کهن بسطام در طی ادوار مختلف تاریخی داشته است، مطالعه و بررسی آثاری که از این منطقه به-دست آمده نیز از اهمیت بسزایی برخوردار خواهد بود. در این پژوهش سعی برآن است تا سکه های مورد مطالعه، با استفاده از روش های آزمایشگاهی و دستگاهی از نقطه نظر فن و آسیب شناسی مورد مطالعه قرار بگیرند؛ همچنین در صورت تشخیص وجود خط، نقوش و تاریخ بر روی این سکه ها بتوان به تعیین دوره ی تاریخی آن ها پرداخت. بدین منظور در کنار مطالعات ماکروسکوپی و میکروسکوپی این سکه ها، از روش های آنالیز دستگاهی نظیرSEM-EDS، XRF و XRD و روش های متالوگرافی و رادیوگرافی استفاده شده است. براساس مطالعات تاریخی و تطبیقی انجام گرفته، این سکه ها مربوط به دوران اسلامی بوده و براساس نوع خط و نتایج حاصل از آنالیزهای EDS وXRF که فلز مصرفی در ساخت این آثار را عمدتاً مس تشخیص داده است. میزان مس در این سکه ها در گستره ای از 94/%77 تا 15/83 % قرار دارد. بعد از مس، عنصر دیگر شناسایی شده در ماتریس فلزی این آثار روی است که البته میزان آن اندک بوده و در گستره ای از 0% تا 70/1% گزارش شده است. در ماتریس فلزی این آثار به غیر از مس و روی که البته میزان آن نیز خیلی کم بوده، عنصر دیگری شناسایی نشده است. می توان بیان کرد این سکه ها در دسته ی فلوس دوره ی صفوی قرار می گیرند. براساس بررسی های ریزساختاری، تکنیک ساخت این آثار چکش کاری و تابکاری تشخیص داده شده است. براساس تصاویر رادیوگرافی، وجود خطوط و نقوش در سکه ها مشخص است. براساس این مطالعات در دو سکه ی هاله ای از واژه ی حسین و محمد را می توان تشخیص داد. این در حالی است که در سایرسکه ها به علت ساییدگی طرح و نقوش به طور واضح قابل تشخیص نیست. آسیب های ریزساختاری شامل ترک، ریزترک و شکستگی و کمبود در این سکه ها را همچنین می توان در تصاویر رادیوگرافی مشاهده کرد. مطالعات میکروسکوپی و آنالیز فازی XRD، محصولات خوردگی و پاتین تشکیل شده بر روی این آثار را، از نوع اکسیدی یا زمینی تشخیص و تشکیل شده در حضور اکسیژن نشان می دهد.