برآورد دبی حداکثر جریان و تحلیل تغییرات هیدرولوژیکی رودخانه مطالعه موردی: بخش کوهستانی رودخانه قرانقوچای
نویسندگان
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22059/jphgr.2024.367818.1007793چکیده
اطّلاع از مقدار دبی حداکثر، لازمه مقابله با سیلاب میباشد و از مشکلات اساسی در برنامهریزیهای آبخیزداری، کمبود یا عدم وجود آمار لازم، بخصوص آمار هیدرولوژیکی است. لذا، عدم وجود و یا کمبود اطلاعات هیدرومتری در حوضههای آبخیز، کـاربرد روشهـای تجربـی مناسـب جهت برآورد دبی حداکثر را الزامی مینماید. لذا، هدف این پژوهش برآورد دبی حداکثر در بخش کوهستانی قرانقوچای و تحلیل تغییرات هیدرولوژیکی رودخانه میباشد. این پژوهش بر کارهای میدانی، استفاده از تصاویر ماهوارهای، نقشههای توپوگرافی و زمینشناسی متکی میباشد. در این تحقیق ابتـدا سـرعت آب بـا اسـتفاده از روش کاستا و جارت اندازهگیری شده و سپس بر اساس آن، میزان دبی سیلابی برآورد شده است. شرایط هیدرولوژیکی رودخانه نیز با توجه به دادههای ایستگاههای بالادست و پاییندست محدوده و با استفاده از 18 شاخص، محاسبه شد. نتایج تحقیـق نشـان مـیدهـد، حـداکثر سیلاب برآورد شده از روش کاستا (60/89 m3/s) به مقادیر مشاهدهای نزدیکتر است که این موضوع بیانگر کارایی این روش میباشد. بر اساس یافتههای پژوهش؛ الحاق شاخههای سراسکندچای، شورچای و خاتونآباد چای، شیب زیاد و سازندهای نفوذناپذیر، مقطع عرضی کم و کانالیزه شدن جریان، سد شدگی محلی ناشی از سقوط قطعات سنگی بزرگ و پرشدگی مقطع را میتوان، علّت بالا بودن مقادیر سیلاب حداکثر در بخش کوهستانی قرانقوچای دانست. بهعلاوه؛ نتایج مطالعه نشان داد که احداث سد سهند، در رژیم جریانی پاییندست، تغییر اساسی ایجاد کرده است و این تغییرات بر ویژگیهای هیدرولوژیکی تأثیر گذاشته است