زمین شناسی و خاستگاه کانه زایی مس در کانسار دهنه، شمال خاور زنجان
نویسندگان
1 دانشگاه زنجان
2 دانشگاه زنجان
3 دانشگاه زنجان
4 دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان
doi
10.22067/econg.v11i3.71939چکیده
کانسار مس دهنه در فاصله 84 کیلومتری شمالخاور زنجان، در پهنه البرز باختری-آذربایجان و زیرپهنه طارم قرارگرفته است. سنگهای رخنمونیافته در منطقه دهنه، مجموعهای از سنگهای آتشفشانی و آتشفشانی-رسوبی ائوسن (معادل سازند کرج) شامل واحدهای توف و گدازههای بازالت پورفیری و بازالت آمیگدالوئیدال هستند. بررسیهای ژئوشیمیایی نشان میدهد که سنگهای آتشفشانی منطقه دهنه دارای ترکیب بازالتی با ماهیت شوشونیتی بوده و در محیط زمینساختی مرتبط با فرورانش تشکیل شدهاند. کانهزایی مس در منطقه دهنه بهصورت رگه-رگچهای در درون واحدهای گدازه بازالتی رخداده است. بر اساس بررسیهای میکروسکوپی انجامشده، کانههای موجود در منطقه مورد بررسی شامل مس طبیعی، نقره طبیعی، کوپریت و به مقدار کمتر مالاکیت و آزوریت است. عمدهترین دگرسانیهای موجود در این منطقه شامل کربناتی، کلریتی-اپیدوتی، سریسیتی و زئولیتی است. بافت کانهها شامل رگه-رگچهای، پرکننده فضای خالی، بازماندی (جزیرهای) و جانشینی است. بررسیهای انجامشده در محدوده دهنه نشان میدهد که فرایند دیاژنز و دگرگونی تدفینی در توالی آتشفشانی میزبان کانهزایی، سبب ایجاد سیالهای نسبتاً داغ شده است که با چرخش این سیالات، مس و نقره از سنگهای آتشفشانی و آتشفشانی-رسوبی ائوسن شستهشده و تحت شرایط اکسیدی در واحدهای بازالتی تهنشست شدهاند. در ادامه و در اثر فرایندهای سوپرژن و هوازدگی، کانیهای معدنی اولیه (مس طبیعی) به کانیهای ثانویه از جمله کوپریت، مالاکیت و آزوریت تبدیل شدهاند. با توجه به نوع سنگ میزبان، کانیشناسی و دگرسانی میتوان اظهار داشت که کانهزایی مس در کانسار دهنه شباهت زیادی با کانسارهای مس مرتبط با سنگهای بازالتی (نوع میشیگان) دارد.
