شناسایی عوامل، ملاکها و نشانگرهای تسهیلکننده و بازدارندۀ کیفیت روابط میانفردی کارکنان مدارس ابتدایی: مطالعهای به روش پدیدارشناختی
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد تحقیقات آموزشی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، گروه مدیریت و برنامهریزی آموزشی، دانشکدة روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 مدرس، گروه مدیریت آموزشی، دانشکدة علوم انسانی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 دانشیار، گروه روشها و برنامههای آموزشی، دانشکدة روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.48310/pma.2023.3023چکیده
هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل، ملاکها و نشانگرهای تسهیلکننده و بازدارندۀ کیفیت روابط میانفردی کارکنان مدارس ابتدایی است، که با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناختی توصیفی انجام شد. میدان پژوهش، مدارس ابتدایی بجنورد بود. شرکتکنندگان شامل معلمان، مدیران و معاونان بودند که از طریق نمونهگیری ملاکی انتخاب شدند. دادهها با استفاده از فن مصاحبۀ نیمهساختارمند گردآوریشد. تحلیل دادهها بر اساس راهبرد کُلایزی انجامشد. بهمنظور افزایش اتکاپذیری، تأییدپذیری، باورپذیری صحتدادهها، از شیوههای «بازرسی و بازبینی در زمان کُدگذاری»، «بهرهگیری از نظرات همکاران پژوهشی و تأیید آنها»، و «درگیری طولانیمدت» استفاده شد. مرور متوالی مصاحبهها به شناسایی و دستهبندی سه مضمون اصلی در قالب عوامل اجتماعی، فردی و آموزشی، 20 ملاک و 48 نشانگر منجرگردید. عامل اجتماعی با نُه ملاک (پنج ملاک تسهیلکننده و چهار ملاک بازدارنده) «توجهکردن به درخواستهای همدیگر، همکاری کارکنان در فعالیتهای مربوط به مدرسه، برگزاری برنامههای خارج از مدرسه، احوالپرسی با همدیگر، رعایت حقوق یکدیگر، حمایتنکردن از یکدیگر، بدعهدی معلمان نسبت به مدیر، صحبتهای کنایهآمیز و پارتیبازی مدیر»، عامل فردی با 7 ملاک (سه ملاک تسهیلکننده و چهار ملاک بازدارنده) «انعطافپذیری در اجرای قوانین مدرسه، محبت به یکدیگر، درستکاری در انجام وظایف، خشونت، شوخیهای بیحدومرز، سخنچینی و رفتارهای حسادتآمیز»، و عامل آموزشی با 4 ملاک (یک ملاک تسهیلکننده و سه ملاک بازدارنده) «تشویقکردن، نداشتن توانایی و مهارت لازم در تدریس، ارزشیابی دانشآموزان و ارزشیابی معلم»، تشکیل شد. استفاده از عوامل، ملاکها و نشانگرهای شناساییشده، زمینۀ لازم برای ساخت ابزارهای سنجش، ارزشیابی کیفیت روابط بینفردی در مدارس و ارتقای آن را تسهیل میکند.
