اثر تغییر اقلیم بر تولید زعفران: مسائل، چالشها و فرصتها
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فیزیولوژی گیاهان زراعی گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشیار گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
doi
10.22077/jsr.2025.9147.1269چکیده
عوامل اقلیمی به عنوان مهمترین پارامترهای تعیینکننده عملکرد زعفران به عنوان گیاهی دارای آشیانه اکولوژیکی خاص در نقاط مختلف جهان محسوب میشوند. دما مهمترین عامل محیطی مؤثر بر گلدهی و ویژگیهای کیفی زعفران شناسایی شده است. مراحل اصلی رشد رویشی و زایشی زعفران تحت تأثیر پارامترهای اقلیمی شامل تخصیص حداکثری ماده خشک به پیازهای دختری، القای گلدهی و ظهور گل است. افزایش دما در مرحله القای گلدهی میتواند از طریق تأخیر در گلدهی، کوتاهتر شدن دوره گلدهی و کاهش تعداد گل منجر به کاهش عملکرد شود. دمای بهینه برای القای گلدهی و ظهور گل در زعفران به ترتیب حدود ۲۳ و 18 درجه سانتیگراد گزارش شده است. افزایش دما بر طول دوره گلدهی، عملکرد و ویژگیهای کیفی گل اثر نامطلوب داشته و مدت زمان گلدهی را نیز کاهش میدهد. علاوه بر این، کاهش بارندگی همراه با افزایش تبخیر-تعرق میتواند منجر به تنش خشکی و کاهش عملکرد شود. همچنین، تغییر در الگوی بارش و افزایش رویدادهای حدی بهصورت مستقیم بر رشد و نمو زعفران اثر منفی میگذارند. از جمله راهبردهای فشردهسازی اکولوژیک کشت زعفران شامل انتقال به مناطق اقلیمی خنکتر، کاربرد هورمونهای زیستی و سوپرجاذبها، تلقیح با میکوریزا و باکتریهای محرک رشد، تنظیم تراکم و عمق کشت، تناوب زراعی، مدیریت آبیاری، کشت مخلوط، کشت گیاهان پوششی، مدیریت بقایای گیاهی، حفظ بقایای علفهای هرز روی سطح خاک، کوددهی، تغذیه برگی و مدیریت سن مزرعه بوده که برای بهبود سازگاری و کاهش اثرات تغییرات اقلیمی توصیه میشوند.
